Bazı kitaplar vardır, son sayfasını kapattığınızda bitmez. Tam tersine, kafanızda yeni sorular başlatır. Barış Ünlü’nün Türklük Sözleşmesi benim için böyle bir kitap oldu. Kitabı okurken en çok düşündüğüm şey, insanın kendi kimliğinin kendisine sağladığı avantajları ne kadar fark edebildiği oldu. Çünkü insan çoğu zaman sahip olduğu şeyleri değil, sahip olmadığı şeyleri fark ediyor. Ünlü’nün “Türklük Sözleşmesi” dediği şey, insanların oturup imzaladığı gerçek bir sözleşme değil; Türkiye’de tarihsel olarak oluşmuş, bazı kimlikleri merkeze alırken bazılarını dışarıda bırakan yazılı olmayan bir toplumsal düzen. Ben Kürt kökenli bir vatandaş olarak kitabı okurken birçok şeyi yeniden düşündüm. Fakat kitabı yalnızca Türkler ve Kürtler üzerinden okumadım. Bence asıl soru daha büyük:
Bir toplumda kim normal kabul ediliyor, kim kendisini açıklamak zorunda kalıyor?
Bugün Türkiye’de “çerçeve yasa” olarak anılan düzenlemenin kabul edilmesi, bu soruyu yeniden düşünmek için önemli bir fırsat sunuyor. Silahsızlanma ve toplumsal bütünleşme sürecine hukuki bir zemin oluşturmayı amaçlayan bu düzenleme, bana göre yalnızca hukuki bir metin olarak görülmemeli.
Çünkü silahların susması elbette çok önemli. Fakat kalıcı barış yalnızca silahların susmasıyla kurulamaz.
Asıl mesele, insanların birbirlerinin kimliğini tehdit olarak görmediği ve herkesin kendisini eşit yurttaş olarak hissedebildiği bir toplumsal düzen kurabilmektir.
Tam da burada Türklük Sözleşmesi ile bugünü birbirine bağlayan önemli bir nokta görüyorum.
Eğer geçmişte farklılıklarımızı yok sayarak bir birlik kurmaya çalıştıysak, belki de bundan sonra farklılıklarımızı tanıyarak birlikte yaşamayı öğrenmemiz gerekiyor.
Çünkü birlikte yaşamak için herkesin aynı olması gerekmiyor.
Türk, Kürt, Arap, Ermeni, Rum, Alevi, Sünni veya başka bir kimliğe sahip olmak bizi birbirimizden farklı kılabilir. Fakat farklı olmak, eşit olmamak anlamına gelmemeli.
Belki de gerçek birlik, “Hepimiz aynıyız” demekle değil, “Aynı değiliz ama eşitiz” diyebilmekle başlar.
Bu nedenle bugün önümüzde yalnızca yeni bir yasanın değil, daha büyük bir toplumsal dönüşümün imkânı olduğunu düşünüyorum.
Türklük Sözleşmesi bize geçmişteki görünmeyen toplumsal düzeni sorgulatırken, çerçeve yasa bize geleceğe ilişkin başka bir soru sorduruyor:
Yeni bir Türkiye’yi, eski kabulleri koruyarak mı kuracağız; yoksa birbirimizin farklılığını kabul eden yeni bir toplumsal sözleşmeyle mi?
Ben ikinci seçeneğin daha zor ama daha kalıcı olduğuna inanıyorum.
Çünkü gerçek barış yalnızca silahların susması değil, insanların birbirinin varlığından korkmadığı bir düzen kurabilmesidir.
Aynı değiliz. Ama eşit olabiliriz.
Belki de Türkiye’nin ihtiyacı olan yeni sözleşme tam olarak budur.
Bu yazıyı bitirirken, toplumsal barış ve bütünleşme adına atılan bu adımda emeği geçen herkese teşekkür etmek isterim. Farklılıklarımızın çatışma nedeni değil, birlikte yaşamanın bir gerçeği olarak kabul edildiği bir Türkiye umudunu canlı tutan her çaba değerlidir.
Ve son olarak, bana bu satırları yazma ihtiyacını hissettiren Türklük Sözleşmesi kitabının değerli yazarı Barış Ünlü’ye de teşekkür etmek isterim. Bir kitabın en büyük başarısı, okuruna yalnızca cevaplar vermesi değil; yeni sorular sordurmasıdır.
Benim için bu kitap tam olarak bunu yaptı.
Belki de şimdi hep birlikte cevaplamamız gereken soru şu:
Aynı değilsek, birbirimizle nasıl eşit ve özgür yaşayacağız?
Bence Türkiye’nin geleceği, bu soruya vereceğimiz cevapta saklı.