İnsan, hayata ne ekerse bir gün onun hasadını yapar. Hayat dediğimiz yolculukta herkes bir şeyler bekler. Kimi sevgi bekler, kimi saygı, kimi dürüstlük, kimi vefa, kimi de kendisine gösterilecek küçük bir insanlık örneği… Herkes karşısındaki insanın kendisine iyi davranmasını, sözünün arkasında durmasını, zor gününde yanında olmasını ve hakkını gözetmesini ister. Peki, hiç düşündük mü? Biz başkalarından beklediğimiz bu güzel davranışların ne kadarını kendimiz gösterebiliyoruz? İşte tam da burada hayatın en anlamlı sözlerinden biri karşımıza çıkar: "Ne verirsen onu alırsın!" Bu söz, birkaç kelimeden ibaret gibi görünse de içinde koca bir hayat tecrübesi, insanlık dersi ve toplumsal gerçek barındırır. Çünkü insan ilişkileri bir aynaya benzer. Karşımızdaki insana nasıl yaklaştığımız, nasıl konuştuğumuz, nasıl davrandığımız ve onun hakkına nasıl sahip çıktığımız, aslında kendi karakterimizin göstergesidir. Elbette hayat her zaman verilenin karşılığını aynı şekilde sunmaz. Bazen iyilik yaparsın kötülük görürsün, güvenirsin hayal kırıklığı yaşarsın, dost bilirsin sırtından vurulursun. Ancak bunlar, insanlığın değerini kaybettiği anlamına gelmez. Asıl mesele, yaşadığımız olumsuzluklara rağmen kendi karakterimizi koruyabilmektir. HERKES SAYGI İSTER AMA KAÇ KİŞİ SAYGI GÖSTERİR? Bir düşünün… İnsan kendisine kaba davranılmasını istemez ama başkasına karşı kırıcı olmaktan çekinmez. Kendisine hakaret edilmesini kabul etmez ama başkasını küçümseyen sözler söyleyebilir. Kendi emeğinin takdir edilmesini bekler ama başkasının emeğini görmezden gelir. Kendisine haksızlık yapıldığında adalet arar, fakat başkasının hakkı söz konusu olduğunda susmayı tercih eder. Peki, bunun adı nedir? Dürüstlük mü, yoksa işine geldiği gibi davranmak mı? İnsanların en büyük yanılgılarından biri, kendi davranışlarını farklı, başkalarının davranışlarını farklı ölçülerle değerlendirmesidir. Kendisi hata yaptığında bir mazeret bulur, başkası aynı hatayı yaptığında hemen hüküm verir. Kendisi yanlış konuştuğunda şartları öne sürer, başkası yanlış konuştuğunda karakterini sorgular. Oysa ahlak, kişiye göre değişen bir elbise değildir. Doğru, senin için de doğru olmalı, başkası için de. Yanlış, sen yaptığında da yanlış olmalı, başkası yaptığında da. İnsan önce kendi kapısının önünü temizlemeli, sonra başkasının kapısındaki tozu konuşmalıdır. DOSTLUK MENFAATLE ÖLÇÜLMEZ Günümüzde dostluk kelimesini ne kadar kolay kullanıyoruz. Herkese dostum diyoruz, herkese kardeşim diye sesleniyoruz. Ancak dostluğun gerçek anlamını kaçımız taşıyoruz? Dostluk, yalnızca güzel günlerde aynı masada oturmak değildir. Dostluk, işler yolundayken yan yana görünmek de değildir. Asıl dostluk, insanın zor zamanında belli olur. Herkes alkışlarken yanında durmak kolaydır. Önemli olan, alkışlar kesildiğinde de yanında durabilmektir. Bir insanın işi düştüğünde kapısını çalmak, ihtiyacı olduğunda aramak, işin bittiğinde onu unutmak dostluk değildir. Menfaat bitince selamı kesilen, çıkarı sona erince dostluğunu unutan insanlar, aslında dostluğun değil, hesabın peşindedir. Dostlukta hesap olmaz demiyorum; elbette karşılıklı anlayış, emek ve güven gerekir. Ancak dostluğu yalnızca kendi çıkarına göre şekillendiren kişi, bir gün çevresinde kimsenin kalmadığını gördüğünde bunun nedenini de düşünmelidir. Çünkü insan ilişkileri tek taraflı yürütülemez. Sen hep alıp hiç vermiyorsan, hep bekleyip hiç emek göstermiyorsan, hep anlaşılmak isteyip hiç anlamaya çalışmıyorsan orada bir eksiklik vardır. EMEĞE SAYGI DUYMAK İNSANLIĞIN GEREĞİDİR Bir başka önemli mesele de emek ve alın teridir. Bir insan yıllarını bir işe verir, gecesini gündüzüne katar, fedakârlık yapar, bir şeyler üretmek için çabalar. Sonra bir bakar ki emeği görmezden gelinmiş, yaptığı çalışmalar unutulmuş, hakkı başkalarına mal edilmiş. Bunun adı yalnızca vefasızlık değildir. Aynı zamanda insanın emeğine karşı duyulan saygının eksikliğidir. Özellikle sanat, edebiyat, kültür, eğitim ve sosyal dayanışma alanlarında emek veren insanların kıymetini bilmek gerekir. Bir şairin şiirine, bir yazarın kalemine, bir sanatçının eserine, bir gönüllünün çabasına değer vermek insanlık borcudur. Birlikte yola çıktığın insanın emeğini yok sayarak kendi başarını büyütemezsin. Başkasının omuzlarında yükselip sonra o omuzları görmezden gelmek, başarı değil, vefasızlıktır. Unutulmamalıdır ki bir başarı tek kişinin adıyla anılsa bile arkasında çoğu zaman nice insanın emeği vardır. İnsan, kendisine destek olanları unutmamalıdır. Çünkü bugün senin yanında duran bir el, yarın senin en büyük gücün olabilir. İYİLİK YAPMAK BAŞKA, İYİLİĞİ İSTİSMAR ETMEK BAŞKADIR İyilik, insanın gönlünden gelerek yaptığı bir davranıştır. Birine yardım etmek, elinden tutmak, derdini dinlemek, ihtiyacını karşılamak güzel ahlakın göstergesidir. Ancak bazı insanlar iyiliği bir zayıflık olarak görür. Sen anlayış gösterdikçe daha fazlasını ister, sen sustukça sınırlarını zorlar, sen fedakârlık yaptıkça bunu görevmiş gibi kabul eder. İşte burada insanın kendisine de saygı duyması gerekir. Her zaman alttan almak olgunluk değildir. Her haksızlığa susmak sabır değildir. Her davranışı sineye çekmek de merhamet sayılmaz. İnsan hem iyi yürekli olmalı hem de hakkını korumayı bilmelidir. İyilik yaparken karşılığında alkış beklemeyelim ama yapılan iyiliğin istismar edilmesine de izin vermeyelim. Çünkü insanlık, yalnızca verenin değil, verilen değeri bilenin de sorumluluğudur. ADALET KİŞİYE GÖRE DEĞİŞİR Mİ? Toplum olarak en çok konuştuğumuz kavramlardan biri adalettir. Herkes adalet ister. Herkes eşitlikten, haktan, hukuktan bahseder. Fakat adalet yalnızca kendi çıkarımızı koruduğunda hatırladığımız bir kavram hâline gelirse orada ciddi bir sorun var demektir. Bir başkasının hatasına karşı acımasız davranıp kendi hatamıza mazeret arıyorsak adaletten söz edemeyiz. Bir insanın yanlışını herkesin önünde anlatırken kendi yanlışlarımızı gizliyorsak dürüstlükten bahsedemeyiz. Birine hak ettiğinden az değer verip kendimize herkesten fazla değer bekliyorsak eşitlik anlayışımızı sorgulamalıyız. Adalet, kişinin kim olduğuna göre değişmemelidir. Güçlüye başka, güçsüze başka; zengine başka, fakire başka; yakınına başka, yabancıya başka davranmak adalet değildir. Adalet, insanın kendi aleyhine bile olsa doğru olanın yanında durabilmesidir. SÖZÜNÜN ARKASINDA DURABİLMEK DEĞERDİR Bir insanı tanımak için yalnızca söylediklerine bakmayın. Yaptıklarına, davranışlarına ve verdiği sözleri ne kadar tuttuğuna bakın. Çünkü söz vermek kolaydır. Herkes güzel konuşabilir. Herkes dostluktan, kardeşlikten, sevgiden, birlikten ve beraberlikten bahsedebilir. Fakat önemli olan, söylediklerini davranışlarına yansıtabilmektir. Dün söylediğini bugün inkâr eden, çıkarı değişince düşüncesini değiştiren, verdiği sözleri unutan insanın güven kazanması kolay değildir. Güven, bir günde kazanılmaz ama bir dakikada kaybedilebilir. İnsanların gönlünde yer edinmek istiyorsan önce sözünle davranışın bir olsun. AİLEDE, TOPLUMDA VE HAYATIN HER ALANINDA AYNI GERÇEK Bu söz yalnızca dostluklar için değil, aile ilişkileri için de geçerlidir. Çocuğuna sevgi göstermeden sevgi bekleyemezsin. Eşine saygı duymadan saygı bekleyemezsin. Anne babanın emeğini görmezden gelip evlatlarından vefa bekleyemezsin. Bir çocuğun yetişmesinde verilen sevginin, gösterilen anlayışın ve kurulan iletişimin büyük önemi vardır. Toplumda da durum farklı değildir. Komşusuna selam vermeyen, ihtiyaç sahibini görmezden gelen, yaşlıya, çocuğa, engelli bireye ve yardıma ihtiyacı olan insana saygı göstermeyen bir toplumun dayanışmadan söz etmesi kolay değildir. İnsanların birbirine değer verdiği, farklılıklara saygı duyduğu, kimsenin kimseyi küçümsemediği bir toplum oluşturmak istiyorsak önce kendi davranışlarımızı düzeltmeliyiz. Çünkü toplum dediğimiz şey, birbirinden ayrı bireylerin oluşturduğu büyük bir aynadır. O aynada ne görmek istiyorsak önce kendimiz onu göstermeliyiz. HERKES BİR GÜN KENDİ DAVRANIŞLARIYLA YÜZLEŞİR Hayatın ilginç bir tarafı vardır. İnsan bazen yaptıklarının karşılığını hemen görmez. Birine haksızlık eder, yıllarca bunun farkına bile varmaz. Bir gönül kırar, arkasına bakmadan yoluna devam eder. Birinin emeğini yok sayar, hiçbir şey olmamış gibi yaşar. Ancak zaman geçer, şartlar değişir, roller değişir. Bir gün kendisi anlaşılmak ister ama anlaşılmaz. Bir gün destek bekler ama yanında kimseyi bulamaz. Bir gün verdiği sözlerin tutulmasını ister ama kendi sözlerini hatırlayan bile olmaz. İşte o zaman insan, geçmişte yaptıklarını düşünmeye başlar. Elbette her yaşadığımız olumsuzluğu geçmişte yaptığımız bir davranışın karşılığı olarak değerlendirmek doğru değildir. Hayatta haksız yere acı çeken, iyilik yaptığı hâlde kötülük gören insanlar da vardır. Fakat bu gerçek, insanın davranışlarından sorumlu olduğu gerçeğini değiştirmez. Kendimize sormamız gereken soru şudur: Ben nasıl bir insan olarak anılmak istiyorum? Arkamdan güzel sözler mi söylensin, yoksa insanlar adımı duyduğunda yaşadıkları kırgınlıkları mı hatırlasın? Bir gönülde güzel bir iz mi bırakayım, yoksa bir ömür silinmeyecek bir yara mı açayım? SON SÖZ: ÖNCE KENDİNE BAK! Değerli okuyucular; Hayat, yalnızca almak üzerine kurulmuş bir düzen değildir. Vermeyi, paylaşmayı, anlamayı, dinlemeyi, affetmeyi, gerektiğinde özür dilemeyi ve başkasının hakkına saygı göstermeyi de bilmek gerekir. İnsan, kendisine gösterilmesini istediği davranışları önce kendisi göstermelidir. Birinden vefa bekliyorsan vefalı ol. Birinden dürüstlük bekliyorsan dürüst ol. Birinden anlayış bekliyorsan önce sen anlamaya çalış. Birinden destek bekliyorsan sen de gerektiğinde destek ol. Kimseye tepeden bakma. Makamına, parasına, kıyafetine, dış görünüşüne veya toplumdaki konumuna göre insanları değerlendirme. Bugün güçlü olabilirsin ama yarının ne getireceğini bilemezsin. Bugün yardım eden tarafta olabilirsin, yarın yardıma ihtiyaç duyabilirsin. İşte bu yüzden insan, insanlığını hiçbir şartta kaybetmemelidir. Çünkü hayatın en büyük kazancı para, makam, şöhret veya alkış değildir. En büyük kazanç, insanların gönlünde güvenilir ve güzel bir insan olarak yer edinebilmektir. Unutmayın; sevgi ekmeden sevgi, saygı göstermeden saygı, güven vermeden güven beklemek mümkün değildir. Bir başkasının kalbine nasıl dokunduğunuz, nasıl konuştuğunuz, nasıl davrandığınız sizin insanlık aynanızdır. Benim sözüm de burada başlıyor: Ne verirsen onu alırsın! Gönül kırarsan kırgınlık, gönül alırsan sevgi bulursun. Haksızlık edersen adalet bekleme, vefasızlık edersen vefa arama. İnsanları kullanırsan yalnızlıkla karşılaşabilirsin. Ama insanlık verirsen, geride insanlık adına güzel bir iz bırakırsın. Ve unutma: Dünya senin etrafında dönmüyor. Bugün başkasına yaptığın davranışın, yarın senin hayatında nasıl bir iz bırakacağını hiç kimse bilemez. Öyleyse önce insan olalım. Çünkü insanlık, herkesten beklenen ama herkesin taşıyamadığı en büyük değerdir. NE VERİRSEN ONU ALIRSIN; HAYATA NE EKERSEN, GÖNLÜNDE ONU BİÇERSİN! Mahmut ÇİÇEKDAĞI